Çocuğun Ruhsallığında Babanın Konumu

Çocuğun Ruhsallığında Babanın Konumu

Çocuğun Ruhsallığında Babanın Konumu

Anne çocuk arasındaki ilişki, psikanalitik düşünce ve çalışmalarda önemli bir yer tutar. Çocuğun ruhsallığında anneye ait alan oldukça geniştir. Bebek, annenin “içinde” var olur. Baba, şimdilik dışarıdadır. Doğum, yolculukları “içte” başlayan anne-bebek arasındaki ilk ayrılıktır. Bu ayrılık, Otto Rank için bir travmadır.  Ruhsal bozuklukların etyolojisini “doğum travması” ile ilişkilendiren Rank’e Sandor Ferenczi’den bir itiraz gelir. Ona göre doğum sandığımız kadar da travmatik olmayabilir. 

Doğumla birlikte bebeğin anne bedeni dışındaki fiziksel yaşamı başlar. Göbek bağının kesilmesiyle bedenler birbirinden ayrılsa da anne, bebeği yine yakınında “tutar”. Bu tutuş, hem fiziksel hem de ruhsal bir edimdir. Anne, eşduyumu sayesinde bebeğin gereksinimlerini tanır ve karşılar. Bebeğin yaşamındaki ilk aylar, rahimdekine oldukça benzerdir. Bedenler ayrışsa da ruhsal olarak bebek annenin parçası olmayı sürdürür. “Aynılığı” düşündüren bu yakınlık, tutmanın ve tutulmanın kolaylaştırıcısıdır. Zamanla, gereksinim ve doyum arasında nesnenin sürekliliğini içselleştirmeyi de mümkün kılan mesafeler oluşur. Michel Fain, bu durumu “aşığın sansürü” olarak kavramsallaştırır. Anne ile bebek arasına birileri ya da bir şeyler girer. Aslında bunlar çoğunlukla hep oradadır; fakat anne tarafından yeniden; bebek tarafından ise yeni fark edilir.

Babanın bebek tarafından ne zaman fark edildiği çokça tartışılmıştır. Bilindiğinden daha geç ya da erken olduğunu söyleyen kuramcılar olmuştur. Kimi bebek gözlemleri, yeteri kadar iyi olmayan bir anne bebek ilişkisinde babanın olduğundan daha erken fark edildiğine ve bebeğin babaya yöneldiğine işaret etmektedir. Klasik psikanalitik kuramda, babanın fallik dönemle birlikte anne bebek arasındaki iki uçlu ilişkiye dahil olduğu kabul görürken; bilhassa Melanie Klein ve ardından gelen analistler, fallik döneme özgü öidipal ilişkinin çok daha erken bir dönemde yaşantılandığını ileri sürmüştür. Psikanalize getirilen güncel düşünce ve çalışmalar, babanın bebeğin ruhsallığında çok daha erken fark edildiğini anlamamızı kolaylaştırmıştır. 

Bebek, annenin içinde; babanın dışında var olur. Doğumun ardından  anne bebek arasındaki yakınlık babayı bir müddet daha dışarıda bekletir. Anne ile bebeğin simbiyotik bağı zayıfladıkça devreye “ötekiler” girer. Baba, bu ötekilerin başında gelir ve bu ötekiyi bebeğe tanıtacak olan annedir. Anne, bebeğiyle arasındaki yakınlığa babanın dahil olmasına izin vermeli, baba da bu yakınlığın ayırıcısı olmayı göze almalıdır. Jacques Lacan’ın söylediği üzere anne, babaya işaret etmeli; baba da bu ayırıcı işlevini üstlenme sorumluluğu göstermelidir; fakat bu her zaman böyle olmaz. Kimi zaman anne bir üçüncüye yer açmazken baba da üçüncü olmaya gönüllü değildir ve üçüncünün olmadığı bir ilişkide iki kişiden söz etmek dahi güçtür.

Baba; çocuğun ruhsallığında dış gerçekliğin, sosyalleşmenin ve dilin temsilidir. Anne ve bebeğin erken dönemdeki ayrışmasının ve bebeğin ayrı bir varlık olarak yaşam sürdürmesinin kolaylaştırıcısıdır. Fallik dönemdeki öidipal karmaşada oğlan çocuk için yasağa işaret eden yasa koyucu, kız çocuk içinse ilk zıtcinsel arzu nesnesidir. Bu yönüyle öidipal karmaşayı çerçevelendirendir. Baba, çocuğa hayır diyen; fakat Freud’un ifade ettiği üzere “şehvet” ya da “şiddetle” yaklaşmayandır. Arzu, özdeşim, rekabet ve düşmanlığın yaşantılanmasını mümkün kılan ve bütün bunları çerçevelendirendir. 

Baba, çocuğun ruhsallığında başlangıçta yabancı olsa da zamanla tanınan, konumlanan ve aksi tartışılamayacak denli kalıcı olandır. Babası Jacob’u kırk yaşında kaybeden Freud’un, kaç yaşında olursa olsun babanın kaybının oğlan çocuğu için dayanılmaz olduğunu söylemesi de bundandır.

Aykut BORA, MA, PhDc
Uzm. Psk. Danışman

Yararlanılan Kaynaklar

Cengiz, Y. der. (2015) Acıyan Beden: Psikosomatiğe Psikanalitik Bakışlar, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayıncıları: İstanbul. 

Ferenczi, S. (2000) Psikanaliz Açısından Cinsel Yaşamın Kökenleri, Cem Yayıncılık: İstanbul.

Ferenczi, S. (2014) Yetişkindeki Çocuk, Cem Yayıncılık: İstanbul.

Magagna, J., Güleç, N. (2016) Bebeği Anlamak, Bağlam Yayınları: İstanbul.

Nasio, J. D. (2008) Psikanalizin Yedi Büyüğü, Kırmızı Yayınları: İstanbul.

Rank, O. (2014) Doğum Travması, Metis Yayıncılık: İstanbul

Winnicott, D. W. (2014) Çocuk Aile Dış Dünya, Pinhan Yayıncılık: İstanbul.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.