Çift Terapilerine Psikanalitik Bakış

Çift Terapilerine Psikanalitik Bakış

Çift Terapilerine Psikanalitik Bakış

Anahtar Kelimeler: Evlilik Terapisti Psikanalitik Terapi Psikanaliz Çift Terapisi

Giriş

Günümüze değin yüz yılı aşkın bir zaman diliminde varlık gösteren psikanaliz, Freud ile temellenen ve birçok kuramcı ve klinisyenin katkıları ile öze sadık bir yenilikçilikle şekillenen, yalnız ruhsallığa ilişkin bir tedavi tekniği değil, insan ve onun ruhsallığını anlamayı mümkün kılan bir bakıştır. 

Bu yönüyle de sınırları psikoloji ile psikiyatri bilim ve pratiğinin ötesine ulaşmış; felsefe, sosyoloji, antropoloji, edebiyat ve sinema gibi birçok bilim ve sanat dalını da etkilemiştir. Nevrozların tedavisiyle temellenen bu bilimsel pratik, günümüzde hemen her gelişimsel düzeyde psikopatolojinin klasik psikanaliz ya da psikanalitik psikoterapilerle sağaltımını mümkün kılmakta, insan ruhsallığının anlaşılmasına önemli bir katkı sağlamaktadır. anadolu yakası psikolog

Yetişkin nevrotiklerin tedavisi ile temellenen psikanalizin kapsayıcılık alanı gittikçe genişlemiş, çocuklar, ergenler ve aileler ile birlikte farklı psikopatoloji ve ruhsal yapılar da psikanalizin düşünme ve çalışma alanına girmiştir. Bu kapsayıcılığın genişlemesi ile birlikte klasik psikanalitik kurama eklemlenen yenilikler, kimi uygulayıcılar tarafından reddedilirken kimi uygulayıcılar tarafından ise zenginleştirici bulunmuştur. Oysa Freud, psikanalitik çerçevenin belirleyicileri olarak aktarım ve direncin tanınmasına işaret etmiştir. cinsel terapi

“Bu iki gerçeği tanıyan ve bunları çalışmalarının başlangıç noktası olarak alan herhangi bir çalışma, benimkinden farklı sonuçlara varıyor olsa bile, kendini psikanaliz olarak adlandırabilir.” sözlerine ilaveten psikanaliz için bir diğer önemli husus olarak çocuk cinselliğine vurgu yapmıştır. Bu bakışla, çiftlerle yürütülecek; aktarım ve karşıt aktarımın, direnç ve savunma düzeneklerinin, çocuk cinselliği ve yetişkindeki çocuksu cinselliğin kabul edilip işleneceği ruhsal çalışmalar da Freud’un psikanaliz için belirlediği sınırların içerisinde konumlandırabilir.cinsel terapist

Çiftlerle yürütülen ruhsal çalışmalar, diğer bir deyişle, evlilik ya da çift terapileri; en yalın haliyle ilişkide bulunan iki kişinin ilişkisel sorunlarının, onların gözü ile çözümü, psikanalitik bir bakış ile ise “çözümlenmesi” üzere bir ruh sağlığı çalışanından destek almaları olarak tanımlanabilir. Günümüzde gittikçe yaygınlaşan bir ruh sağlığı pratiği olan çift terapileri daha çok “sorunların” çözümüne odaklanan kısa süreli bir çalışma olarak sürdürülmektedir; çünkü çiftler çoğunlukla “sorunun” kronikleştiği ve baş edilemez olduğu bir evrede yahut acil müdahale gerektiren akut bir kriz anında psikoterapi desteği için başvurma eğilimindedir. Oysa yalnız sürece taşınan sorunun odakta olduğu, daha çok belirti ve davranış boyutunda çalışılan psikoterapi sürecinde aslolan dinamiklerin görmezden gelinmesi olasıdır. depresyon

Çiftler, ruhsal bir çalışma sürdürmek üzere yaptıkları başvurunun nedenini çoğunlukla “iletişim problemi” olarak tanımlarlar. Bir bakıma bu gerekçe genelleştirilmiş bir başlıktır.  Bu ana başlığın altında detaylandırılan içeriği dikkatle dinleyen bir zihin, aktüel olarak taşınan sorunsalın ardındaki ruhsal dinamikleri fark edebilir. Bu süreçte psikanalitik bakış devrede olmalıdır; çünkü dış gerçeklikte var olan ve sürece taşınan sorunların bilinçdışındaki izlerinin sürülmesi ancak böyle mümkün hale gelir. hiperaktivite

O nedenle psikanalitik bir çift terapisinde amaç, sürece taşınan ve dış gerçekliğe ait sorunların çözümünden çok; başvuran kimselerin bireysel ve ilişkisel ruhsallıklarının çözümlenmesidir. Bu çözümleme, kimi yönleriyle bireysel yürütülen ruhsal çalışma ile benzerlik gösterse de kendine özgü farklılıklara da sahiptir. Bireysel psikoterapide terapist ile danışan arasındaki iki kişilik bir ilişkiden söz ederken çift terapisinde çerçeveye bir “öteki” daha dahil olur. Bu öteki, çoğu zaman terapistin kendisidir. istanbul psikolog

Psikanalitik bir çift terapisinde çerçeve oluşturulurken seans gün ve saatleri, sınırlar, ücret, iptal ve tatiller iki danışanın da onaylayacağı şekilde olmalıdır. Bireysel ruhsal çalışmada olduğu üzere burada da süreç, çiftin serbest çağrışımı ile işlemelidir. Terapist; sürece taşınan sorunları çözmek, davranış değişikliği sağlamak yerine sürece taşınanları çözümlemeli ve yorumlarını çiftle paylaşmalıdır. Amaç, çiftin bireysel ve ilişkisel ruhsal işleyişlerine dair içgörü kazanmasıdır. kadıköy psikolog

Aktarım ve Karşıt Aktarım

Freud, psikanalitik çalışmanın önemli belirleyicilerinden biri olarak gördüğü aktarıma ilişkin “iki kişinin olduğu bir yerde aktarım ilişkisinin mutlaka gelişeceğini” söyler. Çift terapilerinde yaşantılanan aktarım ötekilerine nispeten daha karmaşıktır. Çözümlenmesi ve yönetilmesi, güçlü bir dikkate gereksinim duyar; çünkü Freud, iki kişi arasında gelişmesi muhtemel aktarımdan söz ederken burada aktarımın gelişeceği farklı kombinasyonlar söz konusudur. O nedenle çiftlerle yürütülen ruhsal çalışmalarda aktarım yalnız danışandan terapiste yönelik gelişmez. Gerek psikoterapi sürecinde gerek de günlük yaşamda eşler arasında gelişen aktarımın analizi de oldukça önemlidir. panik atak

Aktarım, Freud tarafından eski nesne ilişkilerinin yeni basımı olarak tanımlanmaktadır. Başka bir ifadeyle danışanın eski nesne ilişkilerini terapist üzerinden yeniden yaşantılamasıdır. Bu yaşantının terapistten danışana yönelik olması ise karşıt aktarım anlamına gelir. Psikanalitik çalışmada aktarım tedavi için mutlaka çözümlenmesi gereken bir dinamikken Freud’un bakışıyla karşıt aktarım tedavinin önünde büyük bir engeldir. Oysa Freud sonrasındaki kuramcılar tedavi sürecinde karşıt aktarımın işlevinin önemini fark etmişlerdir. Karşıt aktarımın danışanın geliştirdiği aktarımdan bağımsız olmadığı görüşü, sınır ve psikotik yapılanmadaki danışanların psikanalitik tedavilerine önemli katkılar sunmuştur. pedagog

Partnerlerden biri terapistle ittifak kurup “ötekini” dışarıda bırakmak ister. Kimi zaman da böyle bir çaba olmaksızın partnerlerden biri kendisini dışarıda bırakılmış hisseder, terapisti suçlar ve ona öfkelenir. Kimi danışanlar terapisti ideal bir eş olarak idealize eder, hayranlık duyar. Partnerlerden biri yeterince anlaşılmadığı ve terapistin “taraf” tuttuğu konusunda ısrarcı olabilir. psikolog

Terapist, kendisini çiftin evliliklerini kurtarmaya çabalarken bulabilir ya da evliliğin sonlandırılması gerektiği fikrini dayatmaya çalışırken… Eşlerden birinin haklılığına karar verirken yakalar kendini ya da bir diğer eşe öfke duyarken. Yukarıda bahsedilenler çift terapilerinde gelişmesi muhtemel aktarım ve karşıt aktarımsal tepkilerdir ve bunlar süreç içerisinde mutlaka konuşulmalı ve çözümlenmelidir. Bilhassa terapist, çözümleyemediği karşıt aktarımları için daha fazla analizden geçmeli ya da süpervizyon almalıdır. pedagog

Çift arasında yaşantılanan aktarımın çözümlenmesi ise en az çift ve terapist arasındaki yaşanan aktarımsal ilişkiler kadar önemlidir. Çift arasında gelişen bu aktarımın belirleyicisi olarak doğrudan karşıt cins ebeveynle olan geçmiş ilişkiler düşünülmemelidir; çünkü aktarımı harekete geçiren, cinsiyetten çok partnerlerin öznel ruhsallıklarındaki yapılanmanın gelişimsel boyutudur. Diğer bir deyişle aktarımın analizinde danışanın yapılanmasının niteliksel yönü (nevrotik, sınır ve psikotik) göz önünde bulundurulmalıdır. psikoloji eğitimleri

Nevrotik yapılanmadaki bir kimse, karşıt cins ebeveyn ile çözümlenmemiş ödipal sorunsalını partneri üzerinden aktarım aracılığıyla yeniden yaşantılayabilir. Örnek olarak Otto F. Kernberg, evliliğin ilk yıllarında meydana gelen cinsel aksaklıkların çözümlenmemiş öidipal sorunsallardan ileri geldiğini söylemiştir. Diğer yandan sınır yapılanmaya sahip bir kimsenin partneri üzerinden geliştireceği aktarımın teması ise cinsiyetten bağımsız olarak nesne kaybına ilişkin gelişebilir ya da psikotik bir yapılanma, ilişkilendiği partnerini tehditkar bulabilir. psikolojik terapi

Savunma Düzenekleri

Çiftlerle yürütülen psikanalitik yönelimli ruhsal çalışmada, çiftlerin öznel ve ilişkisel ruhsallıklarında hakim olan savunma düzeneklerinin anlaşılması ve çözümlenmesi önemli bir yer tutar. Savunma düzenekleri, hemen herkesin başvurduğu ve bilinçdışı işleyen mekanizmalardır. Ruhsallığın gelişimsel düzeyine bağlı olarak çeşitli kategoriler içerisinde tanımlanmakla birlikte olgunlaşmış (ikincil düzey) ve olgunlaşmamış (ilkel düzey) savunma düzenekleri olarak iki kategori halinde sınıflandırılması mümkündür. psikoterapi

Nevrotik bir ruhsallıkta bastırma, yansıtma, yüceltme, mantığa bürüme, entelektüelize etme gibi daha çok ikincil düzey savunmalara rastlanırken, sınır ve psikotik bir ruhsallıkta ise yadsıma, bölme, ilkel idealize etme ve yansıtmalı özdeşim hakim savunma düzeneklerindendir. İkincil düzey, diğer bir deyişle olgunlaşmış savunmalar, benlik bütünlüğünün sağlanması açısından işlevsel olmakla birlikte ilkel savunma düzenekleri, ruhsal ve dış gerçeklikte kimi bozulmalara neden olur. sınav kaygısı

Benliğin iyi ve kötü olarak yarıldığı bölme, kötü olanın ötekine yansıtılarak yansıtılanla özdeşimin sürdüğü yansıtmalı özdeşim ve göklere çıkarırcasına idealize etmenin ardından aynı yoğunlukta değersizleştirmenin gerçekleştiği ilkel idealizasyon ve değersizleştirme bilhassa ilişkilerde sıklıkla rastlanan ilkel savunma düzeneklerindendir. zeka testi

Nesne ilişkileri kuramcısı Melanie Klein tarafından tanımlanan yansıtmalı özdeşim, yaşamın erken dönemlerinde bebeğin benliğe ait olan kötülükleri anneye yansıtması ve yansıttığı bu kötülüğü yeniden içe alması şeklinde tarif edilebilir. Klein, bunun öteki üzerinde bir kontrol olduğunu düşünürken Kernberg, bunun anne ve bebek arasındaki sınırların henüz belirginleşmemesinden kaynaklanan olumsuz bir empati olduğunu ifade eder. Sonraki kimi kuramcı ve klinisyenler yansıtmalı özdeşimi yalnız sınır ve psikotik örgütlenmelere has ilkel bir savunma düzeneği olarak görmekten çok yakın ilişkilerde de rastlanan bir ilişkilenme paterni olarak görmüştür. çift terapisti

Ogden ve Cashdan yansıtmalı özdeşimin yakın ilişkilerdeki görünümleri üzerinde durmuş, partnerlerden birinin benliğinde konumlandıramadığı kötülüğü partnerine yansıttığı ve bir anlamda onu yansıttığı kötülükle davranmaya zorladığını ardından da bu kötülük karşısında edilgen konumlandığı ifade etmiştir. Burada önemli olan bir diğer konu ise kötünün yansıtıldığı partnerin bu kötüyü nasıl işlediği ve dönüştürdüğüdür. çocuk psikoloğu

Bunun anlaşılmasında bir diğer nesne ilişkileri kuramcısı Wilfred Bion’un bakışı devreye girer. Bion, yansıtmalı özdeşimin psikoterapide gerçekleşmesi durumunda terapistin kendine yansıtılan kötüyü yeterince iyi işlemesi ve dönüştürmesi halinde iyileştirici olduğu görüşünü savunmuştur. Bu dönüştürmenin ilişkide de gerçekleşmesi halinde yansıtılanla içe alınan farklılaşacak, diğer bir ifadeyle yansıtılan kötü iyileştirilmiş haliyle içe alınacaktır. çocuk terapisti

Rüyaların Analizi

Freud, rüyaları bilinçdışına giden kral yol olarak tanımlar. Psikanaliz uygulamalarında hastalarının rüyalarını analiz ederek ruhsal örgütlenmelerine ilişkin önemli bilgiler edinmiştir. Psikanalitik bakışla sürdürülen çift terapilerinde de rüyalar önemli yer tutar. O nedenle çiftlerden rüyalarını da sürece taşımaları istenebilir; çünkü birçok danışan rüyaların bilinçdışındaki ruhsal malzemenin sembolik ifadesi olduğundan habersizdir. Sürece taşınan rüyalar birlikte analiz edilerek ruhsallığa ilişkin uyanık yaşamda ulaşılması güç malzemeye ulaşılabilir. özgüven sorunu

Çift Terapilerinde Cinselliğe Bakış

Ruhsal destek almak üzere başvuran kimi çiftler, cinsel yaşamlarındaki aksaklıklardan yakınırlar. Kimi zaman bu yakınma majör sorunsal olarak sürece taşınırken kimi zaman da yürütülen ruhsal çalışmanın herhangi bir aşamasında fark edilir. Partnerlerden birinde ya da her ikisinde birden kimi cinsel fonksiyon sorunlarına rastlanabilir. Partnerlerden birinde ya da her ikisinde birden rastlanan cinsel fonksiyon sorunları öznel ruhsal yapılanmadaki aksaklıklardan ileri gelebileceği gibi ilişkisel bir aksaklıktan da kaynaklanabilmektedir. evlilik terapisti

O nedenle psikiyatrik sınıflandırmada cinsel sorunlar partnerle sınırlı ya da genelleştirilmiş olarak tanımlanır. Örneğin kimi erkeklerde görülen boşalma üzerindeki denetime ilişkin sorunsal, yalnız partneriyle kurduğu cinsel yakınlıkta gözlemlenirken mastürbasyon ya da önceki partnerleriyle kurduğu cinsel yakınlıkta görülmeyebilir. sınav kaygısı

Çiftlerle yürütülen ruhsal çalışmada sürece taşınan cinsel aksaklıklar iyi analiz edilmeli, öznel ruhsallıktan mı yoksa ilişkisel ruhsallıktan mı kaynaklandığı anlaşılmalıdır. Bununla birlikte psikanalitik yönelimli bir çift terapisinde cinsel aksaklığın işlenmesinde yalnız belirti ve aksak cinsel davranış üzerinde durulmamalı, sürece taşınan bu sorunsal çocuk cinselliği ve yetişkindeki çocuksu cinsellik bağlamında da ele alınmalıdır. Birçok vakada ilişkisel ruhsallığa ait sorunsalların analizi ile birlikte cinsel sorunların kendiliğinden ortadan kalktığı bilinmektedir. zeka testi

Sonuç

Psikanalitik bakış, çiftlerle yürütülen ruhsal çalışmaya farklı bir pencere sunmaktadır. Sorun ve çözüm odaklı bir yaklaşım yerine kapsayıcı ve çözümlemeyi sağlayan bir bakış sürece taşınan sorunların akut çözümünden çok çözümlenmesi mümkün kılar. Bu çözümleme şüphesiz gerçek bir dönüşümü de beraberinde getirir. Çiftin öznel ve ilişkisel ruhsallıklarına ilişkin kazandıkları içgörü, ilişkilerinden aldıkları doyumu da beraberinde getirecektir. pedagog

Son olarak unutulmamalıdır ki hangi bakış ve yönelimle gerçekleştirilse gerçekleştirilsin çift terapileri evliliği kurtarma ya da sonlandırma projesi değildir ve terapist hiçbir durumda ilişkileri hakkında çift adına karar vermez. Terapist, öznel bir göz ve çifte ilişkilerini gösteren bir aynadır. İlişkilerini sürdürme ya da sonlandırma kararı yalnız ve yalnız çifte aittir.  anadolu yakası psikolog

Aykut BORA, MA, PhDc
Uzm. Psk. Danışman

Yararlanılan Kaynaklar

Fred, M. S. (2014) Psychoanalytic couple therapy: classical style, Downloaded by Adams State University, Çevrimiçi Erişim: 14 Ekim 2014

Freud, S. (1914) Psikanalitik hareketin tarihçesi üzerine, Çev. Olcay Tüzün, Yansıtma Derg. 7-8. Sayı, 135-148

Freud, S. (2016) Rüyaların Yorumu, 2. Basım, Say Yayıncılık: İstanbul.

Göka, E., Yüksel, F. V., Göral, F. S. (2006) İnsan ilişkilerinde yansıtmalı özdeşim, Türk Psikiyatri Derg., 17(1): 46-54.

Göral Alkan, F. S. (2010) Coupling Through Projective Identification: Bridging Role of Projective Identification in the Association Among Early Parenting Experience Personality Constructs and Couple Relationship, Doktora Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Klein, M. (2016) Haset ve Şükran, Metis Yayıncılık: İstanbul.

Lanman, M., Grier, F., Evans, C. (2003) Objectivity in psychoanalytic assessment of couple relationships, British Journal of Psychiatry, 182: 255-260.

Nazlı, S. (2009) Aile Danışmanlığı, 5. Basım, Anı Yayıncılık: Ankara.

Özdemir, Ö. (2003) Tamamlanmış evlilik: iki olgu, Klinik Psikiyatri Derg., 6: 174-180.

Tükel, R. (2008) Aktarım ve Dinamikleri, Psikanaliz Yazıları: Baharlık Kitap Dizisi, Bağlam Yayıncılık: İstanbul.

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir